Dlaczego warto pojechać do Vanuatu? Vanuatu to osiemdziesiąt trzy wyspy, na których mówi się ponad stu dziesięcioma językami lokalnymi – najwięcej na świecie w przeliczeniu na liczbę mieszkańców. Ta liczba nie jest ciekawostką statystyczną, a skutkiem geografii: doliny i wyspy oddzielone wodą albo grzbietem górskim rozwijały się osobno przez trzy tysiące lat. Główny powód, dla którego ludzie tu lecą, stoi jednak na wyspie Tanna i pluje lawą. Mount Yasur uchodzi za najdostępniejszy aktywny wulkan na świecie. Można podejść z przewodnikiem na samą krawędź krateru i patrzeć, jak eksplozje wyrzucają czerwoną lawę w powietrze – wulkan robi to nieprzerwanie od kilkuset lat, a poziom jego aktywności mierzy specjalna skala ostrzegawcza od zera do czwórki. Drugi powód leży pod wodą przy Espiritu Santo. SS President Coolidge to dwustumetrowy luksusowy liniowiec przekształcony w okręt wojenny, który w 1942 roku wpłynął na własną minę i zatonął. Dziś jest jednym z największych dostępnych dla nurków wraków na świecie: wchodzi się do korytarzy, do ładowni z wozami bojowymi i do miejsca, gdzie wisi rzeźba znana jako „The Lady”, na głębokościach od dwudziestu do sześćdziesięciu metrów. Trzeci powód jest kulturowy i nie ma odpowiednika nigdzie indziej. Na wyspie Pentecost mężczyźni skaczą głową w dół z drewnianych wież sięgających trzydziestu metrów, z lianami przywiązanymi do kostek. Rytuał nazywa się Naghol i jest bezpośrednim, historycznym pierwowzorem współczesnego bungee. To nie jest kierunek plażowy, choć plaże tu są. To kierunek dla ludzi, którzy chcą zobaczyć rzeczy, których nie ma nigdzie indziej.

Kluczowe informacje o Vanuatu

Kiedy jechać – od maja do października, w porze suchej: 20–28°C, niższa wilgotność i najlepsze warunki na trekking wulkaniczny.

Naghol tylko w soboty od kwietnia do czerwca – jeśli rytualne skoki z wież są celem wyjazdu, to one wyznaczają termin, nie pogoda [DO WERYFIKACJI].

Dokument – wizy nie trzeba, ale limit pobytu to 30 dni, nie 90. Paszport ważny 6 miesięcy od planowanej daty wyjazdu [DO WERYFIKACJI].

Waluta – vatu (VUV), kurs orientacyjnie 100 VUV to około 3,20–3,50 zł. Poza Port Vila i Luganville płaci się wyłącznie gotówką [DO WERYFIKACJI].

Budżet dzienny – od 280 zł oszczędnie, 700–1200 zł wygodniej. Loty wewnętrzne na wulkan trzeba doliczyć osobno [DO WERYFIKACJI].

Za wstęp się płaci – niemal cała ziemia należy do rodów, więc wejście na plażę czy do wodospadu wiąże się z drobną opłatą kastom (500–1500 VUV) [DO WERYFIKACJI].

Rdzeń wyjazdu – najdostępniejszy aktywny wulkan świata, dwustumetrowy wrak liniowca pod wodą i rytuał, który dał początek skokom na bungee.

Co zobaczyć w Vanuatu?

Kraj zwiedza się wyspami, a między nimi lata się samolotem – innego szybkiego transportu nie ma. Przy tygodniowym wyjeździe realne są trzy wyspy, przy dwóch tygodniach pięć.

Efate – główna wyspa i punkt wejścia, ze stolicą Port Vila nad zatoką i całodobowym targiem owocowym Mama's Market. Stąd blisko do Mele Cascades – wielostopniowych kaskad w lesie deszczowym z naturalnymi basenami skalnymi do kąpieli. Największa osobliwość Efate leży jednak pod wodą przy Hideaway Island: jedyne na świecie oficjalne podwodne biuro pocztowe, obsługiwane przez płetwonurka. Wodoodporną kartkę wrzuca się do skrzynki, nurkując albo z rurką na powierzchni.

Tanna – tu jest Mount Yasur i to on ściąga na wyspę większość przyjezdnych. Pod krater podjeżdża się autem z napędem na cztery koła, a ostatni odcinek pokonuje pieszo do wyznaczonego punktu widokowego. Najlepszy moment to zachód słońca i zmierzch, kiedy pomarańczowe wyrzuty lawy widać najwyraźniej. Na tej samej wyspie działa kult cargo John Frum – wyznawcy czczą nieznanego amerykańskiego żołnierza z czasów II wojny światowej jako bóstwo przynoszące dobra materialne. Wioski kultu można odwiedzić i jest to jedno z bardziej niezwykłych doświadczeń antropologicznych na Pacyfiku. Tanna to także kawa: Tanna Coffee rośnie na glebach wulkanicznych i jest jednym z niewielu towarów, które ten kraj eksportuje pod własną marką.

Espiritu Santo – największa wyspa i cel nurków. Poza wrakiem Coolidge leży tu Million Dollar Point – podwodne cmentarzysko czołgów, ciężarówek i dźwigów, które po wojnie zatopiły u brzegu wojska amerykańskie, zamiast transportować je z powrotem. Na lądzie są dwie rzeczy warte osobnej wyprawy: Blue Holes (Matevulu i Nanda) – słodkowodne leje krasowe w dżungli, o wodzie tak przejrzystej, że dno widać z powierzchni, z rozłożystych drzew banyan zwisają liany do skoków; oraz Champagne Beach – plaża, na której z dna wydobywają się bąbelki gazu wulkanicznego, od czego wzięła nazwę.

Pentecost i Ambrym – na Pentecost odbywa się Naghol, w soboty od kwietnia do czerwca, na drewnianych wieżach budowanych na zboczu specjalnie na ten sezon. Skoki mają zapewnić obfite plony yamu. Ambrym to czarna wyspa wulkaniczna z aktywnymi kraterami Benbow i Marum, dla najbardziej zdeterminowanych – wyprawa w te miejsca jest znacznie trudniejsza niż na Yasur.

Rada od nas: na Mount Yasur idźcie po zmierzchu, nie w środku dnia. Lawa w świetle dziennym to szare wyrzuty pyłu, a po zachodzie słońca ten sam krater wygląda jak zupełnie inne miejsce.

Trasy po Vanuatu

Siedem dni, trzy wyspy: Efate z Port Vila i podwodną pocztą na Hideaway Island, przelot na Tannę na Mount Yasur i do wioski kultu John Frum, na koniec Espiritu Santo z Champagne Beach i Matevulu Blue Hole.

Czternaście dni, pięć wysp: to samo plus nurkowanie na wraku Coolidge i w Million Dollar Point, Pentecost z rytuałem Naghol i Ambrym z kraterami Benbow oraz Marum.

Na własną rękę ten plan wymaga poskładania kilku rzeczy naraz: przelotu z przesiadką w Brisbane albo na Fidżi, kilku lotów wewnętrznych o rzadkich rozkładach, wyprawy na wulkan z licencjonowanym przewodnikiem i autem terenowym, a przy Naghol – trafienia w sobotę w trzymiesięcznym okienku. Do tego gotówka w vatu na wszystko poza dwoma miastami oraz opłaty kastom przy każdym wejściu na prywatną ziemię. Wyjazd grupowy z ST.pl zdejmuje tę część roboty: przeloty, przewodnicy i wejścia są spięte w jeden plan, a koordynator znający archipelag ustawia trasę pod kalendarz Naghol, a nie odwrotnie.

Ciekawostki o Vanuatu

Rytualne skoki Naghol z wyspy Pentecost są historycznym pierwowzorem współczesnego bungee. Na Tannie działa kult cargo John Frum, którego wyznawcy czczą amerykańskiego żołnierza z czasów II wojny światowej. Przy Hideaway Island znajduje się jedyne na świecie oficjalne podwodne biuro pocztowe. Mount Yasur pluje lawą nieprzerwanie od kilkuset lat, a poziom aktywności mierzy skala od zera do czwórki. Wrak SS President Coolidge zatonął po wpłynięciu na własną minę w 1942 roku. Na fladze Vanuatu widnieje zakrzywiony kieł dzika – symbol bogactwa i statusu – oraz skrzyżowane liście paproci namele. Kava z Vanuatu jest uznawana za najmocniejszą gatunkowo na całym Pacyfiku. W 2006 roku Happy Planet Index uznał Vanuatu za najszczęśliwsze miejsce na Ziemi [DO WERYFIKACJI]. Nazwa języka bislama pochodzi od dawnego francuskiego określenia ogórka morskiego, bêche-de-mer. Na osiemdziesięciu trzech wyspach używa się ponad stu dziesięciu odrębnych języków lokalnych.

Historia Vanuatu

Żeglarze kultury Lapita dotarli na archipelag około 1300 roku p.n.e. Kolejne trzy tysiące lat to historia, którą trudno opowiedzieć jednym wątkiem – przy ponad stu dziesięciu językach lokalnych każda wyspa ma własną.

Pierwszym Europejczykiem był w 1606 roku hiszpański żeglarz Pedro Fernandes de Queirós, który dopłynął do Espiritu Santo w przekonaniu, że odkrył legendarny Ląd Południowy.

Rok 1906 przyniósł rozwiązanie, jakiego nie było nigdzie indziej na świecie: brytyjsko-francuskie kondominium pod nazwą Nowe Hebrydy, w którym oba mocarstwa rządziły wyspami równolegle, z podwójną administracją, podwójnym prawem i podwójnym systemem szkolnym. Ten okres wyjaśnia, dlaczego francuski jest do dziś jednym z trzech języków urzędowych, a w restauracjach w Port Vila je się rybę w sosie maślanym.

W 1942 roku Espiritu Santo i Efate zmieniły się w gigantyczne bazy wojsk amerykańskich na czas wojny na Pacyfiku. To z tego okresu pochodzą dwie największe atrakcje nurkowe kraju: wrak Coolidge i Million Dollar Point.

Niepodległość jako Republika Vanuatu kraj ogłosił 30 lipca 1980 roku.

Kultura i obyczaje w Vanuatu

Dwie rzeczy trzeba zrozumieć przed przyjazdem, bo bez nich popełnia się nietakt w pierwszej godzinie.

Nakamal to plenerowe miejsce spotkań, w którym pije się świeżą kavę – tutejszą uznaje się za najmocniejszą na Pacyfiku. Nie jest to bar i nie zachowuje się w nim jak w barze: obowiązuje półmrok, cisza i rozmowa przyciszonym głosem. Głośne zachowanie po kavie jest tu poważnym uchybieniem, a nie dowodem dobrej zabawy. Kavę podaje się w łupinie kokosa i pije jednym ciągiem.

Kastom land to zasada własności ziemi. Niemal cały grunt w Vanuatu należy do konkretnych rodzin i rodów, więc wejście na plażę, do wodospadu albo na szlak wymaga zgody i drobnej opłaty – kastom fee w wysokości od pięciuset do tysiąca pięciuset vatu [DO WERYFIKACJI]. To nie naciąganie turystów, tylko normalny sposób korzystania z prywatnej ziemi.

Pozostałe zasady: nie dotyka się rzeźb ani przedmiotów sakralnych w wioskach tradycyjnych, bo drewniane i kamienne rzeźby mają znaczenie duchowe. Strój kąpielowy jest w porządku na plaży i na łodzi, ale w wioskach zakrywa się ramiona i kolana. "Halo!" to powitanie po bislamie, którym warto rzucać do każdego napotkanego człowieka.

Kalendarz wydarzeń trzyma trzy punkty. Naghol na Pentecost odbywa się w soboty od kwietnia do czerwca. Toka Festival na Tannie – trzydniowe święto integracji plemiennej z układami tanecznymi i wymianą darów – organizowany jest raz na rok albo dwa. A w listopadzie na wyspach Rah i Mota Lava odbywa się St Andrew's Day Festival ze słynnymi pokazami Vanuatu Water Music, wykonywanej przez kobiety uderzające w wodę [DO WERYFIKACJI – dokładne terminy w danym roku].

Kuchnia Vanuatu – co warto zjeść?

Kuchnia Vanuatu ma coś, czego nie ma nigdzie indziej w Oceanii: francuski akcent. To spuścizna po okresie, gdy wyspami rządziły równolegle dwie administracje, brytyjska i francuska – i dlatego obok pieczonych pod ziemią bulw znajdziecie tu sos maślano-czosnkowy. Podstawa jest jednak pacyficzna: ryby i owoce morza, taro, yam, maniok, kaukau i mleczko kokosowe.

Co zjeść: laplap – danie narodowe, starty yam, taro albo maniok mieszany z kremem kokosowym i mięsem, zawinięty w liście banana i pieczony pod ziemią na gorących kamieniach, kupowany na porcje na targu; tuluk – kulka z utartego manioku z doprawionym mięsem wieprzowym w środku, owinięta liściem banana i pieczona w piecu ziemnym, najlepsze jedzenie uliczne w kraju; simboro – roladki z manioku albo taro w liściach wyspiarskiego szpinaku, duszone w gęstym mleku kokosowym; poulet fish – lokalna ryba głębinowa o mięsie przypominającym drób, podawana w restauracjach w sosie maślano-czosnkowym, najbardziej francuska rzecz na tutejszym talerzu; wołowina z Vanuatu, ceniona na całym Pacyfiku, z naturalnych wypasów; szaszłyki z mahi-mahi z węgla, z sosem czosnkowo-sojowym.

Do picia: kava, o której osobno w sekcji o kulturze, piwo Tusker, kawa Tanna Coffee z gleb wulkanicznych oraz woda z młodego kokosa.

Podpowiadamy: laplap kupujcie na Mama's Market w Port Vila, gdzie kobiety sprzedają go na porcje przez całą dobę. To najtańszy sposób poznania kuchni tego kraju i jedyne miejsce, gdzie dostaniecie kilka wariantów naraz.

Jaki jest klimat w Vanuatu i kiedy jechać?

Najlepszy termin to pora sucha od maja do października: temperatury 20–28°C, niższa wilgotność, brak ulew i najlepsze warunki na trekking wulkaniczny. Klimat jest tropikalny morski, łagodzony południowo-wschodnimi pasatami, więc bywa tu przyjemniej niż na wyspach położonych bliżej równika.

Jest tu jednak konflikt terminów, o którym trzeba wiedzieć przed rezerwacją. Rytuał Naghol odbywa się w soboty od kwietnia do czerwca, czyli częściowo poza porą suchą – kwiecień należy jeszcze do okresu deszczowego [DO WERYFIKACJI]. Jeśli Naghol jest celem wyjazdu, celujcie w maj albo czerwiec: wtedy oba warunki się pokrywają.

Jakim językiem mówi się w Vanuatu?

Vanuatu ma trzy języki urzędowe – bislamę, angielski i francuski – oraz ponad sto dziesięć języków lokalnych. Angielskim posługuje się ponad osiemdziesiąt procent mieszkańców, więc bariery nie ma.

Warto jednak poznać kilka słów w bislamie, bo to język, który powstał właśnie do porozumiewania się między wyspami. Jest pidżynem opartym na angielskim i wiele słów da się odgadnąć: "nambawan" to dosłownie "number one".

Ostatnie słowo usłyszycie w nakamalu przy każdej porcji kavy – i będzie to zarówno opis napoju, jak i najprostszy sposób odwzajemnienia uprzejmości.

Wiza do Vanuatu i formalności wjazdu

Wiza do Vanuatu nie jest potrzebna, ale jest tu jedno ograniczenie, które odróżnia ten kierunek od reszty regionu: zwolnienie obejmuje pobyty do 30 dni, nie do 90 [DO WERYFIKACJI]. Przy większości sąsiednich krajów limit jest trzykrotnie wyższy, więc łatwo się pomylić.

Pozostałe formalności są proste: bezpłatny stempel wjazdowy dostaniecie na lotnisku Bauerfield w Port Vila po okazaniu paszportu, biletu powrotnego i potwierdzenia zakwaterowania [DO WERYFIKACJI]. Paszport musi być ważny co najmniej 6 miesięcy od planowanej daty wyjazdu z Vanuatu – nie od wjazdu, co jest niuansem wartym sprawdzenia przy własnym dokumencie [DO WERYFIKACJI].

Zdrowie i szczepienia przed wyjazdem do Vanuatu

Dla podróżnych przybywających bezpośrednio z Europy nie ma szczepień obowiązkowych. Zalecane są WZW A, WZW B, tężec i dur brzuszny [DO WERYFIKACJI]. Wody z kranu nie pijcie – wyłącznie butelkowaną [DO WERYFIKACJI].

Sprawa malarii wymaga rozróżnienia geograficznego. Na głównej wyspie Efate, w tym w Port Vila, ryzyko jest znikome, ale na zewnętrznych wyspach – takich jak Malekula i Espiritu Santo – występuje [DO WERYFIKACJI]. Zalecane są repelenty z DEET, długie rękawy po zmroku i moskitiera tam, gdzie nie ma jej w standardzie. Kwestię profilaktyki farmakologicznej omówcie z lekarzem medycyny podróży, bo zależy od tego, na które wyspy jedziecie.

Opieka medyczna skupia się w szpitalach w Port Vila i Luganville i jest podstawowa. Poważniejsze przypadki oraz wypadki nurkowe wymagają transportu medycznego do Australii albo Nowej Zelandii – to informacja o pierwszorzędnym znaczeniu przy kierunku, na który jedzie się nurkować we wraku na sześćdziesięciu metrach [DO WERYFIKACJI].

Ubezpieczenie musi obejmować ewakuację medyczną na sumę rzędu 300 000 zł oraz rozszerzenie nurkowe i na aktywności wysokiego ryzyka [DO WERYFIKACJI]. Standardowa polisa turystyczna wyłącza zwykle jedno i drugie, a przy tym kierunku wchodzą w grę obie kategorie: wulkan i głębokie nurkowanie wrakowe.

Internet i karta SIM w Vanuatu

Unijne zasady roamingu tu nie obowiązują, więc lokalna karta opłaca się od pierwszego dnia. Kupicie ją na lotnisku w Port Vila za 1500–2500 VUV, czyli około 50–80 zł, z pakietem 10–20 GB na trzydzieści dni [DO WERYFIKACJI]. Operatorzy to Vodafone Vanuatu i Digicel Vanuatu.

Zasięg 4G działa dobrze w Port Vila i Luganville. Na prowincji słabnie, a przy wulkanie na Tannie znika – co przy nocnym wyjściu na krater jest kolejnym powodem, żeby nie iść tam bez przewodnika.

Czy Vanuatu jest bezpieczne?

Tak, pod względem przestępczości Vanuatu jest bardzo bezpieczne – poczucie bezpieczeństwa osobistego jest wysokie, a przestępczość na bardzo niskim poziomie.

Realne ryzyko jest tu jednak innego rodzaju i trzeba je nazwać wprost. Aktywność wulkaniczna: Mount Yasur jest czynny nieprzerwanie, a poziom jego aktywności zmienia się w skali od zera do czwórki. Na krater wchodzi się wyłącznie z przewodnikiem i bezwzględnie wykonuje jego polecenia – także wtedy, gdy oznacza to odwołanie wyjścia w dniu, na który się czekało. Nurkowanie na wraku: Coolidge leży na głębokościach od dwudziestu do sześćdziesięciu metrów, a wejścia do wnętrza kadłuba to nurkowanie techniczne, nie rekreacyjne. Przecenienie własnych uprawnień jest tu najpoważniejszym zagrożeniem, zwłaszcza że najbliższa poważna pomoc medyczna jest w Australii. Do tego dochodzą prądy oceaniczne poza chronionymi lagunami oraz luźno biegające psy w osadach.

Zdaniem eksperta: "Jeśli w planie jest Naghol, ustawcie wyjazd na maj albo czerwiec i konkretną sobotę, a nie na kwiecień – rytuał odbywa się tylko w soboty od kwietnia do czerwca, a kwiecień to jeszcze koniec pory deszczowej, kiedy loty wewnętrzne najczęściej się sypią." — [IMIĘ NAZWISKO EKSPERTA], [STANOWISKO] ST.pl — [LINK LINKEDIN]

Waluta i płatności w Vanuatu

Walutą jest vatu (VUV), a kurs to orientacyjnie 100 VUV ≈ 3,20–3,50 zł [DO WERYFIKACJI – kurs zmienny]. Warto zwrócić uwagę na format: przelicznik podaje się za sto jednostek, nie za jedną.

Karty płatnicze i Revolut działają w większych hotelach i restauracjach w Port Vila oraz Luganville [DO WERYFIKACJI]. Poza tymi dwoma miastami – na Tannie, na Pentecost, w wioskach i we wszystkich nakamalach – płaci się wyłącznie gotówką.

Bankomaty stoją tylko w Port Vila i w Luganville [DO WERYFIKACJI]. Zasada praktyczna jest więc prosta: zapas vatu wypłaćcie przed wylotem na mniejsze wyspy, i doliczcie do niego drobne na opłaty kastom, których będzie kilka dziennie.

Ile kosztuje wyjazd do Vanuatu?

Widełki pochodzą z materiału źródłowego i nie obejmują przelotów międzynarodowych [DO WERYFIKACJI].

Do budżetu doliczcie osobno loty wewnętrzne, bo to one podnoszą koszt bazowy najbardziej – przelot na Tannę do wulkanu i na Espiritu Santo do wraków to dwie pozycje, których nie da się uniknąć przy sensownej trasie. Osobno dochodzą opłaty kastom oraz pakiety nurkowe, jeśli celem jest Coolidge.

Zakupy i pamiątki z Vanuatu

Co warto przywieźć: rzeźbę z korzenia paproci drzewiastej – najbardziej charakterystyczne rękodzieło kraju, sproszkowaną kavę, kawę Tanna Coffee z gleb wulkanicznych, kosmetyki z oleju tamanu, ręcznie tkane torby z liści palmy oraz gadżety i koszulki piwa Tusker.

Czego nie wolno wywozić: fragmentów rafy koralowej, muszli przydaczni, chronionych gatunków bez pozwoleń CITES oraz – co przy tym kierunku szczególnie istotne – szczątków wojennych z Million Dollar Point. To podwodne stanowisko historyczne, nie skład złomu do zabrania.

Jak dojechać do Vanuatu i jak się po nim poruszać?

Z Polski leci się z przesiadką w Brisbane w Australii albo na Fidżi, na lotnisko Bauerfield w Port Vila (kod VLI).

Na miejscu: loty wewnętrzne Air Vanuatu to jedyny szybki sposób przemieszczania się między wyspami – z Efate na Tannę, na Espiritu Santo i na Pentecost. Rozkłady są rzadkie, więc plan buduje się wokół nich. Minibusy w Port Vila oznaczone są literą "B" na tablicy rejestracyjnej i zatrzymywane machnięciem ręki – tanie i wygodne w mieście. Taksówki mają literę "T" na tablicy; cenę ustalcie z kierowcą przed kursem.

Zostawcie zapas czasu przed lotem powrotnym. Przy rzadkich połączeniach wewnętrznych jedno opóźnienie potrafi przesunąć wszystko o dobę albo dwie.