Dlaczego warto jechać do Stanów Zjednoczonych? Najwyższy punkt Ameryki Północnej i najniższy leżą w tym samym kraju. Denali na Alasce ma 6190 metrów, dno Doliny Śmierci w Kalifornii jest 86 metrów pod poziomem morza. To skala, z którą trzeba się pogodzić przy planowaniu. Stany mają 63 parki narodowe, w tym najstarszy park narodowy świata – Yellowstone, założony w 1872 roku. Nie da się ich objechać w jednym wyjeździe, a próba kończy się siedzeniem w samochodzie zamiast na szlaku. Zamiast tego wybiera się jeden region i robi go porządnie. Pętla po Zachodzie to w dziesięć dni pustynia, czerwone skały, kanion o głębokości do 1800 metrów i las, w którym rośnie największe pod względem objętości drzewo na Ziemi. Miasta Wschodu to zupełnie inny wyjazd, oparty na chodzeniu, muzeach i architekturze. Jest jeszcze trzeci powód, mniej oczywisty. Wiele miejsc w Ameryce zna się z filmów, zanim się je zobaczy – czerwone ostańce Monument Valley, napis na wzgórzu w Los Angeles, neon witający przy wjeździe do Las Vegas. Zobaczenie ich na własne oczy jest dziwnym doświadczeniem: rozpoznajesz coś, gdzie nigdy nie byłeś.

Kluczowe informacje o Stanach Zjednoczonych

Kiedy jechać – kwiecień–czerwiec i wrzesień–październik to najlepszy czas na trasę po parkach Zachodu. Nowy Jork najlepiej wypada od września do listopada.

Dokument – wiza nie jest potrzebna, ale obowiązkowa jest autoryzacja ESTA, około 21 dolarów, ważna 2 lata, do wypełnienia przed wylotem [DO WERYFIKACJI]. Paszport musi być biometryczny i ważny minimum 6 miesięcy od planowanej daty wyjazdu ze Stanów.

Waluta – dolar amerykański. Karta i telefon działają praktycznie wszędzie, gotówka przydaje się głównie na napiwki.

Napiwki są obowiązkowe kulturowo – 18–22 procent od kwoty netto w restauracjach, barach i taksówkach. To nie gest uznania, tylko część wypłaty obsługi.

Ubezpieczenie – suma gwarancyjna minimum 200 000, a lepiej 500 000 dolarów lub euro [DO WERYFIKACJI]. Koszty leczenia w USA są największym ryzykiem finansowym całego wyjazdu.

Budżet dzienny – od 276 zł oszczędnie do 632–1106 zł komfortowo [DO WERYFIKACJI].

Co zobaczyć w Stanach Zjednoczonych?

Kraj dzieli się na pięć rejonów o zupełnie różnym charakterze. Dla każdego z opisanych niżej miejsc przygotowaliśmy osobny przewodnik – poniżej jest mapa całości, konkrety znajdziesz na stronach poszczególnych kierunków.

Los Angeles z napisem na wzgórzu, Aleją Gwiazd, obserwatorium Griffitha i molem w Santa Monica. San Francisco z mostem Golden Gate, stromymi ulicami z tramwajami linowymi i więzieniem Alcatraz, a obok Dolina Krzemowa. W głębi stanu Yosemite National Park z granitowymi monolitami El Capitan i Half Dome oraz Park Narodowy Sekwoi, gdzie rośnie General Sherman. Na trasie wzdłuż oceanu leży Santa Barbara.

Południowy Zachód to najbardziej charakterystyczny krajobraz Ameryki i najlepszy materiał na trasę samochodem. Wielki Kanion to przełom rzeki Kolorado o głębokości do 1800 metrów, ze szlakami wzdłuż krawędzi. Zion National Park ma szlak Angels Landing, prowadzący po wąskiej grani ubezpieczonej łańcuchami, a Bryce Canyon National Park – las kamiennych iglic zwanych hoodoos. Kanion Antelopy i Horseshoe Bend leżą na ziemiach Nawaho: wąski kanion szczelinowy o falujących pomarańczowych ścianach i meander rzeki wygięty w podkowę. Monument Valley ma ostańce znane z westernów. Las Vegas leży na pustyni Mojave, a pod miastem jest Red Rock Canyon. Po drodze Seligman na Route 66 i Calico Ghost Town.

Nowy Jork ma Times Square, Central Park, tarasy widokowe na drapaczach chmur i Brooklyn. Dalej leży Waszyngton z kompleksem Smithsonian – największym kompleksem muzealno-badawczym na świecie, gdzie wstęp do większości obiektów jest bezpłatny.

Miami ma dzielnicę Art Deco w South Beach, a Key West leży na końcu szosy Overseas Highway, która prowadzi przez ocean na wyspy Florida Keys. W tle są Everglades, kosmodrom NASA i muzyczny Nowy Orlean.

Rada: przy trasie po parkach kupuj karnet America the Beautiful, nie pojedyncze bilety. Kosztuje 80 dolarów za auto na rok, a jednorazowy wjazd do parku to 30–35 dolarów [DO WERYFIKACJI] – zwraca się przy trzecim parku, a na pętli zachodniej zwykle wypada ich pięć albo sześć.

Sugerowane trasy po Stanach Zjednoczonych

Siedem dni, wariant miejski (Wschód) – Nowy Jork → Filadelfia → Waszyngton → Nowy Jork.

Siedem dni, wariant klasyczny (Zachód) – Las Vegas → Wielki Kanion → Horseshoe Bend i Kanion Antelopy → Zion → Las Vegas.

Czternaście dni, pętla zachodnia – Los Angeles → Joshua Tree → Seligman na Route 66 → Wielki Kanion → Monument Valley → Kanion Antelopy i Horseshoe Bend → Bryce Canyon → Zion → Las Vegas → Dolina Śmierci → Park Narodowy Sekwoi → Yosemite → San Francisco → wybrzeżem przez Santa Barbara → Los Angeles.

Ta pętla to w praktyce jedna długa jazda samochodem i tu zaczynają się rzeczy, które trzeba mieć przemyślane wcześniej. Wynajem auta w USA jest prosty, ale kierowcy w wieku 18–24 lat płacą dodatkową opłatę młodego kierowcy, doliczaną za każdą dobę. Odcinki między parkami mierzy się w setkach kilometrów, w kanionach i wnętrzu parków nie ma zasięgu telefonu, a noclegi w motelach na popularnej trasie w sezonie rozchodzą się wcześniej niż bilety lotnicze. Wyjazd z ST.pl zdejmuje tę część z głowy: przelot, auto, noclegi na trasie i wejścia do parków spięte w jedną rezerwację, a koordynator przekłada plan, gdy przełęcz albo szlak zostaje zamknięty.

Ciekawostki o Stanach Zjednoczonych

Yellowstone, założony w 1872 roku, jest najstarszym parkiem narodowym na świecie. W USA jest ich w sumie 63.

Zakup Alaski od Imperium Rosyjskiego w 1867 roku kosztował Stany 7,2 miliona dolarów, czyli około dwóch centów za akr.

Napis na wzgórzu w Los Angeles pierwotnie brzmiał "HOLLYWOODLAND" i powstał w 1923 roku jako reklama osiedla mieszkaniowego.

Empire State Building w Nowym Jorku ma własny kod pocztowy – 10118.

W stanie Utah rośnie Pando, kolonia topoli osikowej połączona jednym systemem korzeniowym, uznawana za jeden z najcięższych i najstarszych organizmów na Ziemi.

Angielski nie został nigdy formalnie zapisany jako język urzędowy na poziomie federalnym, choć jest językiem narodowym w praktyce.

Kuchnia Stanów Zjednoczonych – co jeść i gdzie?

Amerykańska kuchnia to skutek stu pięćdziesięciu lat imigracji: fuzja smaków z całego świata na fundamencie z grilla, dinerów i sytego jedzenia bez pretensji. Regiony różnią się tu bardziej niż w większości krajów Europy.

Z jedzenia ulicznego i szybkiego warto wyłapać: smash burger (wołowa kotlecina rozgnieciona na gorącej płycie, z cheddarem, ogórkiem i sosem w maślanej bułce), nowojorską pizzę (wielki, cienki kawałek, który składa się na pół i je w drodze), tacos w wersji Tex-Mex albo birria (z szarpaną wołowiną maczaną w aromatycznym bulionie), hot doga albo kurczaka z ryżem z ulicznego wózka w Nowym Jorku, lobster roll (podpieczona maślana bułka z mięsem homara, specjalność Nowej Anglii) oraz chicken and waffles (smażony kurczak na gorącym goframi, z syropem klonowym i ostrym sosem).

Z dań regionalnych, po które warto zjechać z trasy: texas barbecue, czyli mostek wołowy wędzony na dębie nawet szesnaście godzin; clam chowder – gęsta zupa z małży podawana w San Francisco w wydrążonym bochenku chleba na zakwasie; philly cheesesteak, cienko krojony rostbef z cebulą i rozpuszczonym serem w podłużnej bułce; gumbo i jambalaya z Luizjany, na zasmażce roux, z owocami morza i kiełbasą andouille; nashville hot chicken – smażony kurczak w panierce z papryczek cayenne, ostry do granicy; oraz buffalo wings z sosem maślano-pikantnym, podawane z sosem z sera pleśniowego.

Do picia trzy rzeczy, które w Ameryce robi się najlepiej: piwa rzemieślnicze w stylu IPA i APA (ponad 75 procent amerykańskiego chmielu pochodzi z jednej doliny w stanie Waszyngton), bourbon i whiskey z Tennessee, starzone w opalanych dębowych beczkach, oraz kawa parzona na zimno w niezależnych palarniach. Do tego wina z Napa Valley i Sonomy, a na deser piwo korzenne z gałką lodów waniliowych.

Jaki jest klimat w Stanach Zjednoczonych i kiedy jechać?

Nie ma jednej odpowiedzi, bo nie ma jednego klimatu. Kraj rozciąga się od subtropikalnej Florydy przez pustynie Południowego Zachodu i śródziemnomorską Kalifornię po kontynentalny Wschód i polarną Alaskę. Termin wyjazdu zależy więc nie od miesiąca, a od regionu.

Upały na Południowym Zachodzie to nie kwestia komfortu, a bezpieczeństwa: w Dolinie Śmierci, Arizonie i wokół Las Vegas lipiec i sierpień wykluczają dłuższe wyjście na szlak.

Historia Stanów Zjednoczonych w skrócie

Zanim przypłynęli Europejczycy, kontynent zamieszkiwały przez tysiąclecia rdzenne ludy – Nawaho, Apacze, Siuksowie, Irokezi. Ich obecność nie jest tu tylko historią: Kanion Antelopy i Monument Valley leżą na ziemiach Nawaho do dziś i zwiedza się je na ich zasadach.

W 1776 roku trzynaście kolonii ogłosiło Deklarację Niepodległości. Trzynaście pasów na fladze upamiętnia właśnie je, a pięćdziesiąt gwiazd to obecne stany.

Lata 1861–1865 to wojna secesyjna między Północą i Południem, zakończona zniesieniem niewolnictwa. Lata dwudzieste i trzydzieste dwudziestego wieku to Wielki Kryzys, a jednocześnie budowa infrastruktury, która stała się symbolem kraju – Zapory Hoovera i drogi Route 66, mierzącej pierwotnie 3940 kilometrów od Chicago do Los Angeles.

Druga połowa wieku to zimna wojna, wyścig kosmiczny z lądowaniem na Księżycu w 1969 roku i ekspansja amerykańskiej popkultury, dzięki której połowa miejsc na tej liście jest rozpoznawalna, zanim się je zobaczy.

Ostatnia data, która zmieniła praktykę podróżowania na całym świecie, a nie tylko w USA – zamachy z 11 września 2001 roku.

Kultura i obyczaje w Stanach Zjednoczonych

Cztery rzeczy trzeba wiedzieć zawczasu, bo dotyczą pieniędzy albo prawa.

Napiwki są obowiązkowe kulturowo i wynoszą 18–22 procent od kwoty netto – w restauracjach, barach i taksówkach. Nie jest to gest uznania, a część wypłaty obsługi; niezostawienie napiwku bez rażącej winy kelnera jest odbierane jako poważna zniewaga.

Ceny na metkach są cenami netto. Do kwoty w restauracji, sklepie i na stacji doliczany jest przy kasie podatek stanowy, od zera do dziesięciu procent w zależności od stanu. Rachunek zawsze wychodzi wyższy niż to, co widziałeś na półce.

Alkohol od 21 lat, i to bez wyjątków. Wstęp do barów i klubów oraz zakup alkoholu wymagają dokumentu – w praktyce paszportu, bo polskie prawo jazdy nikogo tam nie przekona. Picie alkoholu na ulicy, plaży czy w parku poza wyznaczonymi strefami jest nielegalne.

Kontrola drogowa ma swój protokół. Zatrzymany przez policję nie wysiadaj z auta. Trzymaj dłonie na kierownicy w widocznym miejscu i czekaj na polecenia funkcjonariusza. To zasada, która w Polsce wygląda dziwnie, a w USA jest kwestią bezpieczeństwa.

Do tego jedna rzecz o terenie: tabliczka "No Trespassing" oznacza dokładnie to, co jest na niej napisane. Ochrona własności prywatnej jest w Stanach egzekwowana surowo, a przechodzenie przez ogrodzenie "na chwilę, żeby zrobić zdjęcie" nie jest tam traktowane jako drobiazg.

Wieczory różnią się jak wszystko w tym kraju. Nowy Jork to bary ukryte za nieoznaczonymi drzwiami, tarasy na dachach i podziemne kluby jazzowe w Greenwich Village. Las Vegas to kasyna, wielkie kluby, pokazy fontann i Fremont Street. Austin i Nashville to muzyka na żywo – country, rock i blues – w barach przy jednej ulicy.

Jeśli traficie na odpowiedni termin, w kwietniu odbywa się festiwal Coachella na kalifornijskiej pustyni, na przełomie sierpnia i września Burning Man na pustyni Black Rock w Nevadzie, w marcu SXSW w Austin, a w listopadzie nowojorski maraton i parada z okazji Święta Dziękczynienia.

Jakim językiem mówi się w Stanach Zjednoczonych?

Angielskim, choć formalnie nigdy nie zapisano go jako języka urzędowego na poziomie federalnym. Drugim najpowszechniejszym językiem jest hiszpański, używany na co dzień w Kalifornii, Teksasie, na Florydzie i w Nowym Jorku.

Bariery językowej nie ma, ale amerykański angielski jest pełen zwrotów, których w szkole nie uczyli.

Warto wiedzieć, że "check" to rachunek, a nie czek, i że o niego trzeba poprosić – kelner nie przyniesie go sam, dopóki nie da mu się znaku.

Wiza do Stanów Zjednoczonych i formalności wjazdu

Wiza turystyczna nie jest potrzebna – Polska należy do programu ruchu bezwizowego. Ale nie znaczy to, że nie ma żadnych formalności, i tutaj najczęściej dochodzi do nieporozumienia.

Przed wylotem trzeba uzyskać autoryzację ESTA. Wniosek składa się na oficjalnej stronie rządowej esta.cbp.dhs.gov, koszt to około 21 dolarów, czyli około 83 złotych, a autoryzacja jest ważna dwa lata albo do wygaśnięcia paszportu [DO WERYFIKACJI]. Uprawnia do wielokrotnego wjazdu w tym okresie. Wypełnij ją z zapasem czasu, nie w dniu wylotu.

Paszport musi być biometryczny i ważny minimum 6 miesięcy od planowanej daty opuszczenia Stanów.

Jest jeden wyjątek, o którym łatwo nie wiedzieć. Osoby, które po 1 marca 2011 roku podróżowały do krajów uznawanych przez USA za wspierające terroryzm – między innymi Kuby, Iranu, Iraku i Syrii – nie mogą skorzystać z ruchu bezwizowego i muszą ubiegać się o tradycyjną wizę B1/B2 w ambasadzie albo konsulacie [DO WERYFIKACJI]. Jeśli w paszporcie jest taki stempel, sprawdź to na samym początku planowania, bo procedura wizowa trwa znacznie dłużej niż wypełnienie wniosku ESTA.

Zdrowie i szczepienia przed wyjazdem do Stanów Zjednoczonych

Obowiązkowych szczepień nie ma. Zalecane są WZW A, WZW B i tężec. Woda z kranu jest zdatna do picia i w restauracjach podaje się ją bezpłatnie.

I na tym kończą się dobre wieści, bo najważniejsza rzecz w tej sekcji nie dotyczy chorób, a rachunków. Koszty leczenia w Stanach Zjednoczonych są ekstremalnie wysokie – doba w szpitalu albo wezwanie karetki to wydatek liczony w kilkunastu, a bywa i w kilkudziesięciu tysiącach dolarów. Ubezpieczenie z sumą gwarancyjną minimum 200 000, a lepiej 500 000 dolarów albo euro [DO WERYFIKACJI] nie jest tu przesadą ani formalnością do odklikania. To największe ryzyko finansowe całego wyjazdu i jedyne, które potrafi zostać z człowiekiem na lata.

Trzy zagrożenia specyficzne dla amerykańskich parków warto znać zawczasu. Odwodnienie i udar cieplny na pustyniach – woda w plecaku, nie w samochodzie. Niedźwiedzie w Yellowstone i Yosemite, gdzie na szlak zabiera się spray obronny i nie zostawia jedzenia w namiocie. I choroba wysokościowa w Kolorado, gdzie miasta leżą wyżej niż większość polskich szczytów.

Internet i karta SIM w Stanach Zjednoczonych

Stany leżą poza Unią Europejską, więc unijne zasady bezpłatnego roamingu tu nie obowiązują – polski pakiet danych bez wykupionej opcji zaskoczy rachunkiem.

Zasięg w miastach i wzdłuż autostrad jest bardzo dobry. Operatorzy to T-Mobile, AT&T i Verizon. Karta eSIM albo starter na kartę z dużym pakietem danych, rzędu 20–50 GB, kosztuje 40–60 dolarów, czyli mniej więcej 160–240 złotych [DO WERYFIKACJI].

Ważniejsze jest to, gdzie zasięgu nie ma: we wnętrzu parków narodowych i w kanionach gubi się całkowicie. Na pętli zachodniej oznacza to godziny bez połączenia, więc nawigację warto mieć pobraną do pamięci telefonu, a nie liczyć na mapy w chmurze.

Czy Stany Zjednoczone są bezpieczne?

Tak, w rejonach turystycznych i w parkach narodowych, przy zachowaniu podstawowych zasad.

W dużych metropoliach obowiązuje jedna reguła: są dzielnice, do których po zmroku nie ma powodu wchodzić. Najczęściej wymieniane są Skid Row w Los Angeles, Tenderloin w San Francisco i część południowego Chicago [DO WERYFIKACJI]. Warto sprawdzić okolicę noclegu przed rezerwacją, bo w amerykańskich miastach granica między dzielnicami bywa kwestią jednej przecznicy.

Osobna sprawa dotyczy samochodu i jest realnym problemem, o którym rzadko się pisze. W San Francisco i Los Angeles zdarzają się włamania do zaparkowanych samochodów połączone z wybijaniem szyb. Zasada jest prosta i bezwzględna: w widocznym miejscu nie zostaje nic. Nie plecak, nie kurtka, nie torba na zakupy. Pusty samochód z pustymi siedzeniami to jedyna wersja, która nie prowokuje.

W parkach ryzyko jest innego rodzaju: upał, brak wody, brak zasięgu i dzikie zwierzęta. Więcej w sekcji o zdrowiu.

Zdaniem eksperta: "Na pętli po parkach Zachodu tankujcie do pełna przy każdej okazji i nie liczcie na to, że stacja będzie za następnym zakrętem – między parkami są odcinki, na których nie ma nic, a razem z paliwem kończy się też zasięg telefonu." — [IMIĘ NAZWISKO EKSPERTA], [STANOWISKO] — [LINK LINKEDIN]

Waluta i płatności w Stanach Zjednoczonych

Waluta to dolar amerykański, około 3,95 złotego za dolara [DO WERYFIKACJI – kurs zmienny].

Płatności są tu wygodniejsze niż w większości Europy: karty Visa, Mastercard i wielowalutowe w rodzaju Revoluta oraz płatności telefonem przez Apple Pay i Google Pay działają praktycznie wszędzie. Gotówka przydaje się sporadycznie – na napiwki w barach i na niektórych parkingach.

Dwie rzeczy o kwotach, które warto mieć w głowie przy każdym rachunku. Po pierwsze podatek stanowy doliczany przy kasie, od zera do dziesięciu procent w zależności od stanu. Po drugie napiwek 18–22 procent od kwoty netto w restauracjach, barach i taksówkach. Suma tych dwóch rzeczy sprawia, że obiad z menu za 20 dolarów kończy się kwotą bliżej 25 – i to nie pomyłka, tylko normalny sposób, w jaki liczy się tu ceny.

Ile kosztuje wyjazd do Stanów Zjednoczonych?

Kwoty nie obejmują przelotu z Polski [DO WERYFIKACJI]. Dolna widełka opiera się na jednym założeniu, o którym warto wiedzieć: koszt auta i paliwa dzielony na trzy albo cztery osoby. W pojedynkę ten sam wyjazd wygląda zupełnie inaczej, bo wynajem i paliwo to na trasie po parkach największa pozycja w rachunku.

Dwie rzeczy potrafią ten budżet obniżyć albo podnieść. Karnet America the Beautiful za 80 dolarów na auto zwraca się przy trzecim parku [DO WERYFIKACJI]. A opłata młodego kierowcy dla osób w wieku 18–24 lat, od 15 do 30 dolarów za dobę [DO WERYFIKACJI], przy dwutygodniowej trasie robi się osobną, niemałą pozycją.

Zakupy i pamiątki ze Stanów Zjednoczonych

Ubrania amerykańskich marek z outletów – Levi's, Carhartt, Patagonia, Ralph Lauren, ceny w outletach bywają nieporównywalne z europejskimi. Skórzane buty albo kapelusz kowbojski z Teksasu lub Arizony. Koszulki i czapki drużyn z lig NBA, NFL, MLB i NHL, najlepiej kupowane w oficjalnym sklepie przy stadionie. Bourbon albo whiskey, w tym z małych rzemieślniczych rozlewni w Kolorado czy Teksasie. Słodycze i sosy niedostępne w Europie – limitowane edycje Reese's, Hershey's, sosy do grilla. Tablice rejestracyjne stanów pokonanych na trasie. Kawa specialty z palarni w Seattle albo San Francisco.

Czego nie wolno wywieźć: skamieniałego drewna, skał, piasku i innych okazów zabranych z parków narodowych, chronionych roślin i zwierząt – w tym fragmentów kaktusa saguaro – oraz artefaktów rdzennych ludów z rezerwatów bez dowodu zakupu. Zbieranie kamieni "na pamiątkę" w Petrified Forest czy Dolinie Śmierci jest wykroczeniem, nie folklorem.

Komunikacja i transport

Z Polski latają połączenia bezpośrednie: LOT lata z Warszawy i Krakowa do Nowego Jorku (JFK i Newark), Chicago, Los Angeles i Miami [DO WERYFIKACJI]. Alternatywą są przesiadki liniami Lufthansa, KLM, Air France i Delta.

Na miejscu podstawą jest wynajem samochodu albo kampera – inaczej większość tego kraju jest po prostu niedostępna. Autostrady są szerokie i w większości bezpłatne, płatne odcinki występują głównie na Wschodzie.

W miastach jest inaczej. Nowy Jork ma metro działające całą dobę. W pozostałych metropoliach najprościej korzystać z aplikacji Uber i Lyft. Na dłuższych trasach między miastami sprawdzają się tanie linie lotnicze – Southwest, Spirit, JetBlue – a także autobusy FlixBus i Greyhound oraz pociągi Amtrak.