Dlaczego warto pojechać na Kajmany? Bo pod wodą dzieją się tu trzy rzeczy, których nie da się połączyć w żadnym innym miejscu na świecie. Pierwsza to [Stingray City](https://st.pl/przewodnik/kajmany/stingray-city) – piaszczysta mielizna na środku oceanu, gdzie stoi się po pas w przejrzystej wodzie, a wokół pływają dziesiątki dzikich płaszczek ogończy południowych. Miejsce nie zostało zaprojektowane: powstało samo, bo rybacy wracający z połowów patroszyli tam ryby, a płaszczki przyzwyczaiły się do łatwego pokarmu w płytkiej wodzie. Druga to Bloody Bay Wall przy Little Cayman – pionowa ściana koralowa, która zaczyna się na sześciu metrach głębokości i opada na ponad 1800 metrów [DO WERYFIKACJI]. Nurkuje się przy krawędzi urwiska, mając pod sobą otwartą otchłań. To jedno z najbardziej znanych miejsc nurkowych na Ziemi. Trzecia to wraki. USS Kittiwake – okręt ratowniczy US Navy zatopiony celowo na osiemnastu metrach – jest dostępny nie tylko dla nurków z akwalungiem, ale i dla freediverów, a korytarze wnętrza da się przepłynąć. Na Cayman Brac leży M/V Capt. Keith Tibbetts, jedyny dostępny dla nurków okręt floty radzieckiej na półkuli zachodniej [DO WERYFIKACJI]. Nad wodą Kajmany mają dwie rzeczy, o których warto wiedzieć. Seven Mile Beach na Grand Cayman to kilkukilometrowa plaża z drobnym koralowym piaskiem, bez zabudowy przesłaniającej dostęp. Starfish Point to płycizna, na której na dnie leżą dziesiątki jaskrawopomarańczowych rozgwiazd – i której zasady zwiedzania omawiamy niżej, bo mają znaczenie. Ale najważniejsza informacja o tym kierunku nie dotyczy atrakcji. Kajmany są uporządkowane w sposób, który na Karaibach jest wyjątkiem. Woda z kranu nadaje się do picia, karta płatnicza działa praktycznie wszędzie, autobusy jeżdżą, przestępczość pospolita jest znikoma, a szkoły nurkowe działają w standardzie amerykańskim. Cena tego porządku jest jednak realna: to najdroższy kierunek w całej tej części świata. Właśnie dlatego wyjazd tutaj planuje się inaczej niż wyprawę backpackerską. ST.pl bierze na siebie tę część, w której koszty wymykają się z ręki najszybciej – dobór noclegu i rejsów w cenie znanej z góry, spięcie przelotów z transferami i ustawienie terminu pod porę suchą, bo od przejrzystości wody zależy tu wszystko, po co się przyjeżdża.

Kluczowe informacje o Kajmanach

Po co tu jechać – po nurkowanie i po Stingray City – mieliznę, na której stoi się po pas w wodzie obok dziesiątek dzikich płaszczek. Do tego ściana Bloody Bay Wall opadająca na ponad 1800 metrów [DO WERYFIKACJI] i wrak okrętu US Navy na osiemnastu metrach.

Najważniejsza rzecz przy planowaniu – to najdroższy kierunek w tej części świata. Minimalny sensowny budżet to około 435 zł na dzień bez lotów, trzy razy więcej niż w Hondurasie.

Dokument – paszport ważny minimum 6 miesięcy i bilet powrotny. Wiza niepotrzebna do 30 dni. Przesiadka w USA wymaga ESTA, przelot przez Londyn nie.

Waluta – dolar kajmański (KYD) o sztywnym kursie 1 KYD = 1,20 USD, czyli mocniejszy od dolara amerykańskiego. 1 KYD to około 4,74 zł.

Bezpieczeństwo – jeden z najbezpieczniejszych kierunków w Karaibach, z niską przestępczością pospolitą.

Woda z kranu jest zdatna do picia – pochodzi z odsalarni wody morskiej. Na Karaibach to rzadkość.

Ruch jest lewostronny.

Co zobaczyć na Kajmanach?

Kraj to trzy wyspy o zupełnie różnym charakterze i wybór między nimi jest pierwszą decyzją przy planowaniu.

Grand Cayman – największa, z lotniskiem Owen Roberts, stolicą George Town, Seven Mile Beach, Stingray City i wrakiem Kittiwake. Tu jest cała infrastruktura i tu spędza się większość czasu.

Cayman Brac – wyspa dzika, z klifem The Bluff wznoszącym się na 43 metry nad ocean [DO WERYFIKACJI], systemem jaskiń (Bat Cave, Peter's Cave) i zatopioną radziecką fregatą. Trekking krawędzią klifu jest tu głównym punktem programu.

Little Cayman – najmniejsza i najbardziej odizolowana. Bloody Bay Wall i Booby Pond, rezerwat, w którym gnieździ się ponad 20 tysięcy głuptaków czerwononogich – największa kolonia tego gatunku na Karaibach [DO WERYFIKACJI].

Między wyspami lata Cayman Airways, więc island-hopping jest tu realny, a nie teoretyczny.

Pozostałe miejsca na Grand Cayman, o których warto wiedzieć: Rum Point i Kaibo na północnym wybrzeżu – hamaki między palmami, płytka woda, beach bary. To tu powstał Mudslide, narodowy drink wysp; Cayman Crystal Caves – podziemny system jaskiń wapiennych w głębi wyspy, ze stalaktytami i podziemnymi jeziorkami; Pedro St. James – najstarszy zachowany budynek na wyspach, nazywany kolebką demokracji Kajmanów, z widokiem na klify; Camana Bay – nowoczesne centrum z fontannami i wieżą widokową wyłożoną mozaikami; Starfish Point – płycizna z dzikimi rozgwiazdami; Bioluminescent Bay – laguna, w której plankton świeci na niebiesko przy każdym ruchu wiosła. Zwiedza się ją nocą, kajakiem [DO WERYFIKACJI – organizatorzy i warunki].

Zasady ochrony przyrody na Kajmanach

Ta sekcja jest tu potrzebna bardziej niż na innych kierunkach, bo cała oferta wysp opiera się na zwierzętach i rafie.

Nie wyciągaj rozgwiazd z wody na Starfish Point. Powód jest konkretny: rozgwiazda oddycha przez powierzchnię ciała i wyjęta z wody się dusi. Zdjęcie z rozgwiazdą w dłoni nad wodą to zdjęcie z duszącym się zwierzęciem.

Nie podnoś płaszczek nad taflę wody w Stingray City. To dzikie zwierzęta, dla których wyjęcie z wody jest dużym stresem. Kontakt polega na tym, że one podpływają, nie na tym, że my je łapiemy.

Używaj wyłącznie kremów z filtrem bezpiecznych dla rafy. Część filtrów chemicznych szkodzi koralowcom, a rafa jest tu podstawą wszystkiego – od nurkowania po ochronę brzegu przed falami.

Nie dotykaj koralowców. Dotknięcie zabija polip, a odbudowa trwa lata.

Legwan niebieski (Grand Cayman Blue Iguana) występuje wyłącznie na Grand Cayman i jest objęty programem ochrony. Jeśli go zobaczysz, to zwierzę chronione, nie atrakcja do wzięcia na ręce.

Czego nie wolno wywieźć – koralowców, muszli z rezerwatów, żywych rozgwiazd oraz produktów z dzikich żółwi bez oficjalnego zezwolenia CITES.

Historia Kajmanów

W 1503 roku Kolumb dostrzegł wyspy i nazwał je Las Tortugas – od gigantycznej liczby żółwi morskich w wodzie. Obecna nazwa pochodzi od karaibskiego słowa caiman, oznaczającego krokodyle, które dawniej zamieszkiwały tutejsze namorzyny.

W 1670 roku traktat madrycki przekazał Kajmany pod kontrolę Korony Brytyjskiej. W XVIII wieku wyspy były schronieniem dla dezerterów, żeglarzy i piratów – dziedzictwo, które do dziś obchodzi się festiwalem Pirates Week.

Z tego okresu pochodzi historia, którą opowiada się na wyspach najczęściej. Legenda głosi, że w 1794 roku mieszkańcy Grand Cayman uratowali załogi dziesięciu brytyjskich statków handlowych – to zdarzenie nazywane Wreck of the Ten Sail – za co król Jerzy III miał zwolnić wyspiarzy z podatków na zawsze. Materiał źródłowy sam nazywa to legendą i tak należy ją traktować: dzisiejszy status podatkowy Kajmanów ma zupełnie inne, nowsze źródła [DO WERYFIKACJI].

Rok 1962 jest tu najważniejszą datą i wiąże się z sąsiadem. Kiedy Jamajka uzyskała niepodległość, Kajmany wybrały pozostanie Brytyjskim Terytorium Zamorskim – i to jest decyzja, która zdecydowała o wszystkim, co widać dziś: o walucie powiązanej z dolarem, o systemie prawnym i o poziomie infrastruktury.

W XXI wieku wyspy stały się światowym centrum finansowym – działa tu blisko 600 zarejestrowanych banków i funduszy [DO WERYFIKACJI] – i równolegle kierunkiem ekoturystyki morskiej. Te dwie rzeczy tłumaczą razem, dlaczego Kajmany są jednocześnie tak dobrze zorganizowane i tak drogie.

Kultura i obyczaje na Kajmanach

Kajmany są brytyjskie w sposób, który widać w drobiazgach: w uprzejmości, w porządku i w tym, że ruch jest lewostronny.

Zasady, które warto znać: nie zabieraj ubrań w kamuflaż wojskowy – noszenie moro przez osoby cywilne jest zabronione prawnie, a ten sam zakaz obowiązuje na Jamajce, to regionalna prawidłowość, nie lokalna ciekawostka. Strój kąpielowy zostaje na plaży i na łodzi – wejście w bikini do sklepu w George Town jest odbierane jako nietakt. Rozmowę zaczynaj od "Good morning" albo "Good afternoon". Napiwki to 15–18%, ale najpierw sprawdź rachunek – opłata gratuity bywa już doliczona.

Dwie rzeczy, które mówią o wyspach więcej niż statystyki. Na Kajmanach nie ma ani jednej naturalnej rzeki ani jeziora słodkowodnego – cała woda w kranach pochodzi z odsalarni wody morskiej. I druga: tablice rejestracyjne samochodów mają kształt żółwia morskiego, w nawiązaniu do pierwszej nazwy wysp.

Kuchnia kajmańska – co warto zjeść?

Kuchnia jest fuzją karaibskiej, brytyjskiej i międzynarodowej, oparta na świeżych owocach morza: ślimaku morskim conch, rybie mahi-mahi, graniku i langustach.

Zacznij od conch fritters – smażonych kulek z ciasta z siekanym ślimakiem morskim, papryką i ziołami, podawanych z ostrym sosem. To najczęstsza przekąska na wyspach i jednocześnie najlepszy sposób na spotkanie z conchem, jeśli nie znasz jego smaku.

Jedzenie uliczne, po które warto wracać: jerk chicken albo jerk pork – mięso z pasty z papryczek Scotch Bonnet i ziela angielskiego, pieczone na drewnie w ulicznych beczkach, technika przyszła z Jamajki; fish tacos i fish crackers – chrupiące kawałki mahi-mahi albo lucjana z surówką z kapusty i sosem limonkowym; cayman style beef – wołowina duszona wolno w gęstym sosie ze słodką papryką, cebulą i przyprawami korzennymi; conch chowder – gęsta zupa ze ślimaka morskiego z pomidorami, ziemniakami i rumem; cassava heavy cake – tradycyjne, bardzo gęste ciasto ze skrobi maniokowej, mleczka kokosowego, brązowego cukru i cynamonu, deser, który wypełnia na resztę dnia.

Dania, które uchodzą tu za lokalne: cayman style grouper – filet z granika zapiekany z sosem z pomidorów, papryki, cebuli, oliwek i ostrych papryczek, danie numer jeden wysp; curried conch – ślimak morski duszony w żółtym curry z mleczkiem kokosowym; ogon langusty z masłem czosnkowym, grillowany na otwartym ogniu; rice and peas – ryż w mleczku kokosowym z czerwoną fasolą, tymiankiem i papryczką Scotch Bonnet.

Osobno wymaga omówienia turtle stew, gulasz z mięsa żółwia, który materiał źródłowy podaje jako tradycyjne danie lokalne pochodzące z hodowli przy Cayman Turtle Centre. Żółwie morskie są gatunkiem chronionym konwencją CITES, a sam obiekt jest przedmiotem krytyki organizacji zajmujących się ochroną przyrody – ocena tej hodowli nie jest jednoznaczna [DO WERYFIKACJI – status prawny obiektu i sprzedaży]. Podajemy to jako fakt kulturowy, nie jako rekomendację. Wywóz produktów z żółwia bez zezwolenia CITES jest zakazany, więc nawet kupienie ich na miejscu nie oznacza, że wolno je zabrać do Polski.

Do picia: Mudslide – narodowy drink z Rum Point, mieszanka wódki, likieru kawowego, Baileys i lodu z cynamonem; Caybrew, lokalny lager; Seven Fathoms Rum, starzony pod wodą na głębokości około 13 metrów [DO WERYFIKACJI], gdzie falowanie oceanu stale ma poruszać beczki; Cayman Mama, koktajl z rumem, likierem kokosowym, ananasem i granatem; oraz woda ze świeżo ściętych zielonych kokosów.

Jaki jest klimat na Kajmanach i kiedy jechać?

Klimat jest tropikalny morski: 25–32°C przez cały rok, z podziałem na dwie pory. Różnica między nimi dotyczy nie tylko pogody, ale przede wszystkim przejrzystości wody – a od niej zależy tu wszystko.

Najlepszy termin to grudzień–kwiecień, bo przejrzystość wody decyduje o jakości nurkowania i o tym, czy Stingray City wygląda jak na zdjęciach. Maj i listopad dają najlepszy stosunek ceny do warunków, a listopad ma dodatkowo Pirates Week – największy festiwal wysp. Sierpień, wrzesień i październik odpuść.

Jakim językiem mówi się na Kajmanach?

Językiem urzędowym jest angielski i posługują się nim wszyscy – w administracji, w turystyce i na ulicy. To jeden z najprostszych komunikacyjnie kierunków w regionie.

Lokalną odmianą jest Caymanian English – dialekt z własnym słownictwem i intonacją, ale w pełni zrozumiały dla kogoś, kto zna angielski.

Jedno słowo warto znać osobno. Belonger to formalne określenie osoby mającej status stałego mieszkańca wysp – usłyszysz je w rozmowach o pracy i o życiu na Kajmanach częściej niż jakikolwiek zwrot z tabeli [DO WERYFIKACJI – zakres i użycie terminu].

Wiza na Kajmany i formalności wjazdu

Wizy nie potrzebujesz. Obywatel Polski wjeżdża na Kajmany bezwizowo na pobyt turystyczny do 30 dni – podobnie jak na Jamajkę i krócej niż w większości Karaibów.

Wymagane są dwie rzeczy: paszport ważny minimum 6 miesięcy od daty wjazdu oraz bilet powrotny albo na dalszą podróż.

Najważniejsza formalność nie dotyczy jednak samych Kajmanów, a drogi na miejsce. Jeśli lecisz z przesiadką w Stanach Zjednoczonych – na przykład w Miami albo w Atlancie – potrzebujesz autoryzacji ESTA albo wizy amerykańskiej, nawet nie wychodząc z lotniska. Trasa przez Londyn tego nie wymaga i to jest realny argument przy wyborze biletu [DO WERYFIKACJI – aktualne wymogi i opłata ESTA]. Wszystkie wymogi warto sprawdzić bezpośrednio na gov.pl.

Zdrowie i szczepienia przed wyjazdem na Kajmany

Szczepień obowiązkowych nie ma. Zalecane to WZW A, WZW B i tężec [DO WERYFIKACJI – aktualne zalecenia; skonsultuj z lekarzem medycyny podróży].

Woda z kranu jest zdatna do picia – pochodzi z zakładów odsalania wody morskiej i spełnia rygorystyczne normy. Na Karaibach to rzadkość i realna oszczędność w budżecie dnia.

Najważniejsza rzecz w tej sekcji dotyczy pieniędzy, nie chorób. Koszty leczenia na Kajmanach są na poziomie amerykańskim, czyli ekstremalnie wysokie – dlatego polisa powinna mieć sumę gwarancyjną minimum 200 000 zł [DO WERYFIKACJI – suma i zakres]. Przy programie nurkowym dochodzi drugi warunek: standardowe polisy często wyłączają nurkowanie z akwalungiem i freediving, a leczenie choroby dekompresyjnej jest jedną z najdroższych procedur, jakie mogą Cię tu spotkać. Przy wyjeździe z ST.pl ubezpieczenie dobiera się pod program, nie pod sam kierunek – z rozszerzeniem nurkowym, jeśli w planie są wraki i ściana.

Internet i karta SIM na Kajmanach

Zasięg 4G jest bardzo dobry na wszystkich trzech wyspach – to nie kierunek, na którym trzeba planować brak łączności.

Operatorzy to Digicel i Flow. Karta SIM albo eSIM z pakietem 10–20 GB kosztuje 30–50 USD, czyli około 120–200 zł [DO WERYFIKACJI] – wyraźnie drożej niż na sąsiednich wyspach, co jest tu regułą we wszystkich kategoriach.

eSIM warto aktywować jeszcze w Polsce, zwłaszcza jeśli wynajmujesz samochód – nawigacja przy lewostronnym ruchu przydaje się od pierwszej minuty.

Czy Kajmany są bezpieczne?

Tak – to jeden z najbezpieczniejszych kierunków w całych Karaibach, z przestępczością pospolitą na znikomym poziomie. Nie ma tu dzielnic, których należy unikać, ani zaleceń dotyczących samotnych spacerów po zmroku, jakie obowiązują na sąsiednich wyspach.

Realne ryzyko na Kajmanach jest zupełnie inne i ma dwa źródła.

Pierwsze to lewostronny ruch. Jeśli wynajmujesz samochód, pierwszy dzień traktuj jako dzień nauki, a nie dzień długiej trasy. Skrzyżowania i rondo pokonywane odruchowo są tu najczęstszą przyczyną kłopotów.

Drugie to woda. Wszystko, po co się tu przyjeżdża, dzieje się w oceanie: ściana opadająca na 1800 metrów, wnętrze wraku, prądy przy mieliznach. Nurkuj wyłącznie z licencjonowaną bazą, w granicach swojego wyszkolenia, i nie wchodź do wnętrza wraku bez odpowiedniego kursu. Freediving w korytarzach Kittiwake wygląda na filmach prosto – nie jest.

Aktualny stan ostrzeżeń dla podróżnych sprawdzaj przed wyjazdem na gov.pl [DO WERYFIKACJI – materiał źródłowy nie podaje stopnia ostrzeżenia MSZ].

Zdaniem eksperta: "Na Kajmanach nie sprzedaje się plaży, tylko przejrzystość wody i porządek. Klient, który raz nurkował przy Bloody Bay Wall, wraca po drugi raz – ale rozmowę zawsze zaczynam od budżetu, bo to jedyny karaibski kierunek, na którym pierwszą decyzją jest cena, nie termin." — [IMIĘ NAZWISKO EKSPERTA], [STANOWISKO] ST.pl — [LINK LINKEDIN]

Waluta i płatności na Kajmanach

Oficjalną walutą jest dolar kajmański (KYD) i ma on cechę, która odróżnia go od wszystkich innych walut w tej serii: kurs jest sztywny i powiązany z dolarem amerykańskim na poziomie 1 KYD = 1,20 USD. Oznacza to, że waluta lokalna jest mocniejsza od dolara amerykańskiego – sytuacja rzadka i łatwa do przeoczenia przy przeliczaniu cen.

1 KYD to około 4,74 zł [DO WERYFIKACJI – kurs złotego jest zmienny, sam parytet do dolara pozostaje stały]. Praktyczna zasada: cena w KYD pomnożona przez pięć daje przybliżoną cenę w złotych.

Dolary amerykańskie są akceptowane wszędzie na równi z KYD, ale reszta bywa wydawana w walucie lokalnej. Jeśli patrzysz na cenę bez oznaczenia waluty, upewnij się, o którego dolara chodzi – różnica to 20%.

Karty Revolut, Visa i Mastercard działają praktycznie wszędzie – w hotelach, restauracjach, szkołach nurkowych i sklepach. Gotówka jest tu potrzebna rzadziej niż na jakimkolwiek innym kierunku w tej serii.

Ile kosztuje wyjazd na Kajmany?

To najdroższy kierunek w całej tej części świata i najważniejsza informacja na tej stronie.

Kwoty nie obejmują lotów [DO WERYFIKACJI – widełki budżetu i ceny biletów].

Dla porównania w tej samej serii: dzień na Kajmanach w wersji oszczędnej kosztuje więcej niż dzień w Hondurasie w wersji komfortowej – i to jest najlepsza miara skali różnicy.

Do doliczenia osobno: karta SIM albo eSIM z pakietem 10–20 GB, 30–50 USD, czyli około 120–200 zł [DO WERYFIKACJI]; rejsy i nurkowania – Stingray City, Kittiwake, Bloody Bay Wall są biletowane osobno [DO WERYFIKACJI – ceny]; przeloty między wyspami liniami Cayman Airways [DO WERYFIKACJI]; ubezpieczenie z sumą minimum 200 000 zł i rozszerzeniem nurkowym [DO WERYFIKACJI].

Gdzie da się realnie zaoszczędzić: woda z kranu zamiast butelkowanej, autobusy miejskie za 2–5 KYD (około 9,50–24 zł) zamiast taksówek i jedzenie uliczne zamiast restauracji na Seven Mile Beach.

Jak dostać się na Kajmany i jak wygląda transport?

Bezpośrednich lotów z Polski nie ma. Dwa warianty i różnica między nimi jest większa niż w cenie biletu.

Przez Londyn Heathrow liniami British Airways, z międzylądowaniem w Nassau na Bahamach, na lotnisko Owen Roberts (GCM) [DO WERYFIKACJI – aktualna siatka i przebieg trasy]. Ten wariant nie wymaga ESTA.

Przez Stany Zjednoczone – Miami albo Atlantę – liniami American Airlines lub Delta. Bywa szybszy i tańszy, ale wymaga ESTA albo wizy amerykańskiej.

Na miejscu: minibusy miejskie na Grand Cayman – bilety od 2 do 5 KYD, czyli około 9,50–24 zł, najtańszy sposób poruszania się i realny, bo trasy obsługują całą zamieszkaną część wyspy; wynajem samochodu – najwygodniejszy przy Rum Point, Crystal Caves i Starfish Point, ruch lewostronny; samoloty Cayman Airways między Grand Cayman, Cayman Brac i Little Cayman – jedyny sposób dotarcia na dwie mniejsze wyspy; taksówki – dostępne wszędzie, ale przy tutejszych cenach to pozycja, która najszybciej rozsadza budżet.

Trasy po Kajmanach

Siedem dni – najważniejsze punkty:

Czternaście dni – eksploracja i natura: George Town → Seven Mile Beach → wrak USS Kittiwake → Stingray City i Starfish Point → Rum Point → przelot na Cayman Brac (The Bluff, jaskinie, wrak fregaty M/V Capt. Keith Tibbetts) → przelot na Little Cayman (Bloody Bay Wall, Booby Pond) → powrót na Grand Cayman.

Wariant dwutygodniowy jest tu wyraźnie sensowniejszy niż tygodniowy, bo dopiero on wychodzi poza Grand Cayman. Bloody Bay Wall i kolonia głuptaków są na Little Cayman, a klif i radziecki wrak na Cayman Brac – czyli dwie z trzech najmocniejszych rzeczy w tym kraju leżą poza główną wyspą.

Święta i festiwale na Kajmanach

Pirates Week Festival (listopad) – największe wydarzenie na wyspach: dziesięć dni parad, odtworzeń historycznych bitew pirackich, koncertów ulicznych i pokazów sztucznych ogni. Wypada w listopadzie, czyli w miesiącu z niższymi cenami – najlepsze połączenie atrakcji z budżetem w całym roku.

Cayman Cookout (styczeń) – ekskluzywny festiwal kulinarny na Seven Mile Beach, prowadzony przez szefów kuchni o światowej renomie. Wypada w środku pory suchej i w szczycie sezonu, co widać w cenach noclegów [DO WERYFIKACJI – termin i program].

Batabano Carnival (maj) – uliczny karnawał w George Town z paradami w pióropuszach, muzyką soca i calypso.

CayMAS Carnival (lipiec) – energiczny festiwal uliczny z muzyką karaibską i latynoamerykańską.

Zakupy i pamiątki z Kajmanów

Tortuga Rum Cake – tradycyjne ciasto rumowe, najpopularniejsza pamiątka z wysp. Seven Fathoms Rum – rum starzony pod wodą, którego nie kupisz w Polsce. Biżuteria z caymanite – skały osadowej występującej wyłącznie na Kajmanach, najbardziej lokalna rzecz, jaką da się stąd zabrać. Ostre sosy z papryczek Scotch Bonnet. Rękodzieło z motywem żółwia morskiego. Kosmetyki na bazie organicznego oleju kokosowego. Koszulki i dodatki browaru Caybrew.

Czego wywieźć nie wolno: koralowców, muszli z rezerwatów, żywych rozgwiazd oraz produktów z dzikich żółwi bez zezwolenia CITES. Ta ostatnia pozycja jest tu realnym problemem, bo pamiątki z motywem żółwia bywają wykonane z materiałów objętych zakazem – kupuj wyłącznie tam, gdzie sprzedawca potrafi wyjaśnić, z czego są zrobione.